نمونه برداری آب

نمونه برداری آب چگونه است؟

نمونه برداری آب یکی از مهم ترین و حساس ترین اقدامات برای انجام آزمایش های میکروبیولوژیکی و انتخاب شیوه های مناسب در تصفیه آب می باشد که به شیوه های مختلف قابل انجام است. علاوه بر تنوع در روش های نمونه برداری آب، همچنین لازم است استانداردهای ارائه شده در این زمینه توسط سازمان های مربوطه به درستی اجرا شوند. گروه صنعتی هفت در ادامه به معرفی استانداردهای نمونه برداری آب و روش های مختلف انجام اینکار و هر آنچه که باید در این باره بدانید را معرفی خواهد نمود.

نمونه برداری آب چیست؟

انتخاب و جمع آوری مقداری از آب یک محیط به گونه ای که بتوان آن را نمونه ای در مقیاس کوچک از آب منبع اصلی از قبیل چاه عمیق، رودخانه و غیره در نظر گرفت اصطلاحا نمونه برداری گفته میشود. هدف از نمونه گیری از آب انجام آزمایش های میکروبی، شیمیایی و آنالیزهای فیزیکی می باشد تا بر اساس اطلاعات و داده های بدست آمده در نهایت بتوان بهترین راهکار برای حذف آلاینده ها و تصفیه آب را ارائه داد. در اغلب مواقع هدف از نمونه گیری از آب، آنالیز میکروارگانیسم ها و باکتری های بیماری زا موجود در آب می باشد تا بتوان به کمک مواد شیمیایی یا سایر روش ها این موجودات را حذف نمود.

با توجه به اهمیت بسیار زیاد فرایند نمونه برداری و به منظور جلوگیری از تغییر هر یک از فاکتورهای سنجش کیفیت آب به دلیل تماس دست های آلوده با ظرف نمونه برداری و همچنین انجام اشتباه نمونه گیری، کارکنان این واحد از آزمایشگاه ها لازم است استانداردهای متعدد را رعایت نمایند. این استانداردها متناسب با روش نمونه برداری از آب تعیین شده و مجموعه ای فاکتورها از قبیل محل نمونه گیری، ظر.ف مورد استفاده، نحوه نگهداری از نمونه و غیره را در بر میگیرد.

روش های نمونه برداری آب

همان طور که اشاره شد، انتخاب و جمع آوری نمونه ای از آب های مورد نظر باید به گونه ای انجام شود که بتواند به درستی پارامترهای مختلفی از قبیل COD، BOD، TSS و نوع میکروارگانیسم ها، PH و غیره را نشان دهد. به عنوان مثال، برای آب چاه، آب های آشامیدنی و سطحی از روش های زیر استفاده میشود:

نمونه برداری آب چاه

در چاه عمیق که دارای موتور الکتریکی می باشد لازم است پس از روشن شدن موتور و گذشت زمان از شیر خروجی آن مقداری از آب را به عنوان نمونه در ظروف مخصوص نگهداری کرد. البته اگر چاه مورد نظر فاقد موتور الکتریکی می باشد، با پمپ دستی ابتدا اجازه دهید به مدت حداقل 5 تا 10 دقیقه آب جریان پیدا کند و سپس ظرف را از آب پر کنید.

نمونه برداری از آب های آشامیدنی

در حالت کلی می توان گفت، نمونه گیری از آب های آشامیدنی موجود در لوله های آب آسان تر از سایر منابع آب انجام میشود. برای انجام این کار ابتدا شیر آب باید چند دقیقه باز باشد و سپس ظرف را از آب پر کنید.

نمونه برداری از آب های سطحی

در تهیه نمونه از آب های موجود در دریا، رودخانه ها و نهرها و جویبارها که در گروه آب های سطحی قرار دارند لازم است به یکنواختی آب توجه شود. به عبارت دیگر، نباید نمونه از فاصله کوتاه با محل ورود آب به جوی و رودخانه انجام شود و با کمی فاصله گرفتن از این نقطه و حدود 4.5 کیلومتر از محل انشعاب آب عمل نمونه گیری انجام شود.

روش های نمونه برداری آب

در حالت کلی و بدون در نظر گرفتن نوع منبع آب، روش های نمونه برداری را می توان به گروه های زیر تقسیم بندی نمود:

نمونه برداری لحظه ای آب

از بهترین روش های نمونه برداری آب به منظور انجام آزمایش های میکروبی می باشد که هدف اصلی، اندازه گیری فاکتورهای مختلف در همان لحظه و نقطه است. این شیوه بیشتر برای تهیه نمونه از آب های موجود در چاه ها، نهرها، اقیانوس ها و منابع ذخیره آب استفاده میشود و با توجه به باز یا سرپوشیده بودن منبع و محل تجمع آب، لازم است به استانداردها و فاکتورهای مختلفی توجه شود.

به عنوان مثال، در منابع روباز باید ظرف نمونه گیری را به گونه ای در محل قرار داد که با سطح و رسوبات موجود در آن برخورد نداشته باشد. علاوه براین، حتی الامکان باید از نقطه ای نمونه برداری انجام شود که از از خط ساحلی دریا یا رودخانه ها فاصله داشته باشد تا مواد و ذرات موجود در آب به صورت یکنواخت در محیط موجود باشد. به عنوان یک استاندارد نمونه برداری آب در منابع روباز می توان به این موضوع اشاره نمود که در نمونه گیری در نهر و رودخانه هایی که مواد موجود در آنها به خوبی با هم مخلوط میشوند از خطوط روی عرض تهیه شده و در غیر این صورت از خطوط طولی این کار انجام خواهد شد.

در مقابل، برای نمونه برداری از منابع سرپوشیده مانند آب های لوله کشی شده و موجود در دستگاه های مورد استفاده برای تولید آب معدنی و همچنین کندانسورهای سطحی و غیره نیز لازم است به استانداردهای متعددی توجه شود. از مهم ترین نکات مهم در روش های نمونه برداری آب از منابع سرپوشیده، توجه به فشار و سرعت خروج آب می باشد. لازم به ذکر است که در شرایطی که آب با فشار و سرعت ایده آل از منبع و لوله ها خارج نشود، لوله نمونه گیری باید وارد لوله آب شود.

نمونه برداری مرکب

از دیگر روش های نمونه برداری آب می توان به نوع مرکب اشاره نمود. در این روش همان طور که از نامش مشخص است، نمونه مورد نظر در فاصله های زمانی مختلف از نقاط متفاوتی از منبع آب انجام میشود. اصلی ترین دلیل و هدف برای این شیوه نمونه گیری، آنالیز فاکتورهای شیمیایی و فیزیکی آب می باشد و برای انجام آزمایش های میکروبی گزینه مناسبی نخواهد بود. نکته مهم در این شیوه نمونه برداری، توجه به فواصل بین هر مرتبه نمونه گیری می باشد که بهتر است این مدت زمان کمتر از 24 ساعت باشد.

نمونه برداری مداوم یا پیوسته

این شیوه نمونه برداری برای دستگاه های تجزیه آب به صورت مداوم و پیوسته کاربرد دارد و متناسب با نیاز دستگاه در فاصله های زمانی مختلف و پیوسته نمونه مورد نظر تهیه و مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرد.

استانداردهای نمونه برداری آب

به منظور دریافت بهترین خروجی و اطلاعات دقیق لازم است استانداردهای نمونه برداری در روش های مختلف با دقت در نظر گرفته شوند. از جمله استانداردهای مهم در این زمینه می توان به موارد زیر اشاره نمود:

استانداردهای ظروف نمونه برداری

  • تمام ظروف نمونه برداری لازم است ابتدا استریل و سترون شوند. علاوه بر سترون به کمک دستگاه اتوکلاو، همچنین می توان از اشعه گاما و گاز اتیلن نیز برای این منظور استفاده نمود.
  • ظروف و بطری های نمونه گیری باید با محلول داغ سولفوکرومیک ابتدا تمیز کنید و با آب مقطر آبکشی انجام شود.
  • برای نمونه برداری از آبهای حاوی فلزات سنگین بهتر است از ظروف با جنس کوارتز استفاده شود. البته لازم به ذکر است که این ظر.ف گران بوده و به همین دلیل از پلی اتیلن برای این منظور استفاده میشود.
  • در نمونه گیری از آب های حاوی کلر لازم است کمی تیوسولفات با غلظت 100 میلی گرم در لیتر به بطری 100 میلی لیتری افزوده شود تا اثر کلر خنثی گردد. توجه داشته باشید که اگر تیوسولفات در نتایج آزمایش های بعدی بتواند اثرگذار باشد، بهتر است از آن استفاده نشود. در این شرایط به عنوان یک استاندارد بهتر است بلافاصله آزمایش های مربوطه انجام شوند.
  • برای نمونه گیری از شیر آب لازم است تمام بخش های شیر به طور کامل استریل شده و حداقل یک دقیقه آب از لوله خارج شود. همچنین می توان شیر را با شعله یا الکل کاملا گند زدایی و استریل نمود.
  • در لحظه باز و بسته کردن درب بطری نمونه گیری به هیچ عنوان نباید با دست تماس داشته باشد. برای این منظور بهتر است از ورق های آلومینیوم برای پوشاندن درب بطری استفاده شود.
  • ظرف نمونه گیری برای نمونه برداری از آب های سطحی بهتر است حداقل 20 سانتی متر از سطح فاصله داشته باشد.
  • لازم است ظروف نمونه گیری با جنس پلی اتیلن ابتدا با محلول یدور پتاسیم 8 درصد در تماس باشند. با انجام این فرآیند می توان اثر پلی اتیلن را خنثی نمود.
  • در شرایطی که لازم است بطری برای نمونه برداری در آب غوطه ور گردد، نه تنها داخل آن بلکه بیرون ظرف باید کاملا سترون و استریل شود. پس از استریل و سترون، روی بدنه بطری و درب آن با ورق های آلومینیومی باید پوشانده شده و در لحظه نمونه برداری این پوشش باز شود.
  • برای جلوگیری از سرریز شدن آب، بهتر است تنها سه چهارم ظرف با آب پر شود.

استانداردهای نمونه برداری آب

استانداردهای نگهداری از نمونه

به منظور نگهداری صحیح نمونه های جمع آوری شده لازم است استانداردهای زیر رعایت شوند:

  • بلافاصله پس از نمونه برداری درب بطری باید بسته شده و در محیط با دمای مناسب قرار داده شود.
  • در حالت کلی لازم است نمونه هایی که حداقل یک ساعت تا آزمایش فاصله دارند را در یخچال با دمای 4 درجه سانتی گراد نگهداری کنید.
  • اطلاعاتی از قبیل زمان و محل نمونه برداری، تاریخ، نام نمونه گیر بر روی ظروف درج شود.
  • ظروف حاوی آب های نمونه گیری شده بهتر است در جعبه و محفظه های چوبی نگهداری شوند و فضای خالی بین آنها به منظور جلوگیری از تکان خوردن های زیاد با کاغذ و پارچه به خوبی پر شود.
  • در محفظه نگهداری از نمونه هایی که سرعت انجماد بالایی دارند لازم است از یخ خشک استفاده شود.

نمونه برداری میکروبی آب

همان طور که در ابتدای متن نیز اشاره شد، یکی از اصلی ترین دلایل و اهداف برای نمونه برداری از آب، انجام آزمایش های میکروبی یا بیولوژیکی می باشد. برای این منظور اغلب از روش های لحظه ای نمونه برداری استفاده شده و علاوه بر استانداردهایی که در بالا به آنها اشاره شد، لازم است چند مساله مهم مد نظر قرار گیرد که عبارتند از:

  • نمونه گیری بهتر است به گونه ای انجام شود که تا حد امکان ذرات برگ و تکه های پارچه و آشغال های موجود در آب وارد ظرف نشوند.
  • نمونه گیری به گونه ای باید انجام شود که ظرف با کف جوی یانهر و محل نمونه برداری برخورد نداشته باشد تا ذرات رسوب و ته نشین شده معلق نشوند.
  • اطلاعاتی از قبیل دمای هوا، وجود جلبک، بوی تعفن و هر نشانه غیر طبیعی بهتر است یادداشت شود.

نمونه برداری برای آنالیزهای شیمیایی و فیزیکی

در برخی از مواقع، دلیل اصلی نمونه برداری آنالیز پارامترهای شیمیایی و فیزیکی می باشد. در این شرایط نیز لازم است به استانداردها و نکات مهم در حین نمونه برداری دقت شود که برخی از آنها عبارتند از:

  • به منظور انجام آزمایش های متعدد بهتر است ظرف نمونه گیری بین یک تا 5 لیتر حجم داشته باشد.
  • پس از نمونه برداری لازم است مقداری از این آبها را در ظروف مختلف برای اندازه گیری PH،  مقدار اکسیژن محلول در آب کنار گذاشته شود.

با توجه به نوع آزمایشی که لازم است بر روی نمونه ها انجام شود، زمان نگهداری از نمونه باید تعیین گردد. به عنوان مثال در ادامه به چند مورد از پارامترها و زمان نگهداری از نمونه در آنها اشاره شده است:

  • اندازه گیری PH: با ظروف نمونه برداری شیشه ای بهتر است آزمایش بلافاصله انجام شود.
  • اندازه گیری TDS: در صورتیکه نمونه در ظروف درپش آبند قرار داشته باشد، تا 6 ماه برای انجام آزمایش می توان زمان اختصاص داد.
  • اندازه گیری کلسیم یا Ca: در صورتیکه نمونه در ظروف پلاستیکی و شیشه ای نگهداری شود و مقدار ph کمتر از 2 باشد، تا 6 ماه می توان نمونه را نگهداری نمود.
  • اندازه گیری سدیم یا Na: نمونه های قرار گرفته در ظروف پلاستیکی و شیشه ای با ph کمتر از 2 را می توان تا 6 ماه نگهداری کرد.
  • اندازه گیری BOD: نمونه های قرار گرفته در ظروف پلاستیکی و شیشه ای را می توان در محیطی با دمای 4 درجه سانتی گراد تا 48 ساعت نگهداری کرد.
  • اندازه گیری COD: نمونه های قرار گرفته در ظروف پلاستیکی و شیشه ای را می توان در دمای 4 درجه سانتی گراد تا 28 روز نگهداری کرد.

به عنوان یک نتیجه گیری می توان بیان کرد که از مهم ترین عوامل در نمونه برداری آب، نقاط و زمان و تناوب نمونه گیری و حفظ و نگهداری ترکیبات تا لحظه آزمایش در شرایط مناسب می باشد.

به مشاوره نیاز دارید؟

کارشناسان گروه صنعتی هفت آماده پاسخگویی به سوالات شما عزیزان می باشند…

مطالب مرتبط

فهرست
چطور میتونم کمکتون کنم؟
مکالمه را شروع کنید
سلام! برای چت در WhatsApp پرسنل پشتیبانی که میخواهید با او صحبت کنید را انتخاب کنید